Dzień dobry.
Witam Panią Dyrektor, Panie nauczycielki i Was drogie dzieci. Nazywam się Grzegorz Krysiewicz, jestem mieszkańcem Choroszczy. Wielu z nas ma różne zainteresowania. Jeden zbiera znaczki, ktoś inny łowi ryby. Moim hobby, moją pasją jest historia. Historia jest zbiorem wiedzy, informacji o wydarzeniach, które miały miejsce w miejscowościach, w których mieszkacie. Dotyczy to również Choroszczy, czy patrząc dalej Białegostoku, Czytaj dalej „Lekcja Historii – Powstanie Styczniowe”
Niemiecki obóz jeńców sowieckich w Choroszczy w latach 1941-1943
(fragment książki „Wspomnienia z mojego wojennego dzieciństwa” autorstwa Janusza Koronkiewicza)
Każda wojna pociąga za sobą nie tylko pogorszenie warunków materialno-bytowych ludzi, ale i naruszenie podstawowych zasad etyczno-moralych.
Szczególnie okrutna w skutkach była II-ga Wojna Światowa dla ludzi zniewolonych przez Niemców i więzionych w obozach zagłady jak i obozach dla jeńców sowieckich nie objętych konwencją genewską w zakresie prawa międzynarodowego i pomocy humanitarnej. Okrutny los tych jeńców, którzy dostali się do niewoli niemieckiej, tak opisuje Michał Szołochow w opowiadaniu „Nauka nienawiści”. „… Rano pędzili nas przez wieś, w której stała ich jednostka. Piechocińcy wysypali się na ulicę, żeby nas oglądać. Konwojenci kazali nam biec przez wieś kłusem. Trzeba było przecież poniżyć nas w oczach idących na front żołnierzy niemieckich. I biegliśmy. Kto upadł lub został w tyle, do tego natychmiast strzelano. Przed wieczorem byliśmy już w obozie dla jeńców wojennych. Podwórze jakiegoś ośrodka maszynowego było gęsto ogrodzone kolczastym drutem. Wewnątrz stali stłoczeni jeden przy drugim jeńcy. Przekazano nas straży obozowej, która kolbami wpędziła kolumnę za druty. Piekło jest niczym w porównaniu z tym obozem… „. Czytaj dalej „Niemiecki obóz jeńców sowieckich w Choroszczy w latach 1941-1943”
Reforma Rolna 1926 w Kruszewie Czytaj dalej „Reforma Rolna 1926 w Kruszewie”
Książka „Długi Marsz” trafiła w moje ręce przypadkowo, jednak już po kilku stronach byłem pochłonięty lekturą. Bohaterem opowiadania jest młody chłopak, 25 letni polski porucznik kawalerii. W 1940 roku został on skazany w fikcyjnym procesie przez władze radzieckie na 25 lat ciężkich prac w łagrze na Syberii. Najwspanialsze lata życia miał spędzić w niewoli. Jednak chęć bycia wolnym człowiekiem przeważyła, młody Polak dobrał sobie współtowarzyszy i opracował plan ucieczki z sowieckiego obozu pracy. Od tej pory rozpoczyna się „Marsz”, marsz jakiego niewielu ludzi dokonało w swoim życiu. Uciekinierzy przeszli przez Syberię, Mongolię, pustynię Gobi, Tybet, Himalaje, aż dotarli do Indii, łącznie ponad 6000 km. Każdego dnia toczyli nieustanną walkę na śmierć i życie. Wrogiem był głód, wycieńczenie organizmu, przeraźliwy mróz, żar upału i wiele innych niebezpieczeństw. Jednak chęć życia i bycia wolnym kazała nieustannie iść naprzód. Niestety nie wszyscy dotarli do celu.
Książkę tę polecam w szczególności młodym czytelnikom. Znajdziemy w niej wyczerpujące opisy: łamania ludzi w sowieckich więzieniach, fikcyjnych komunistycznych procesów, morderczej drogi skazanych do łagrów, wreszcie postawy ludzi, którzy nie godzili się na niewolę i nawiązawszy wspaniałą przyjaźń między sobą przeszli marsz swojego życia.
P.S. Wartości książki nie pomniejsza trwająca dyskusja nad nazwiskiem bohatera (Rawicz czy Gliński).
Szymon Krysiewicz
2 Października 2011 r. razem z Kołem Emerytów w Choroszczy oraz Towarzystwem Przyjaciół Choroszczy uczestniczyliśmy w obchodach spalenia wsi Łukawica w okresie Powstania Styczniowego. Przy takich uroczystościach zawsze nasuwa się pytanie o sens powstań, skoro wszystkie skończyły się klęską polityczną i militarną.
Wielu z nas żyjących współcześnie siedząc sobie wygodnie w fotelu twierdzi, że te wszystkie powstania oprócz strat niczego dobrego Polsce nie przyniosły. No cóż, człowiek zadowolony z życia może tak myśleć. Jednak zanim to powie powinien się zastanowić co powodowało, że Polacy tyle razy chwytali za broń aby walczyć o wolną Polskę, pomimo że za każdym razem płacono za to daninę krwi i cierpień.
Tak było i tym razem. W 1229 bitwach poległo 30 tysięcy powstańców, 700 złapanych z bronią w ręku rozstrzelano lub powieszono, 40 tys. obywateli polskich wspomagających powstanie wywieziono na Sybir. Miastom, które pomagały powstańcom zabrano prawa miejskie powodując ich upadek, skonfiskowano 1660 majątków szlacheckich, spacyfikowano kościół katolicki, który był wtedy i dzisiaj ostoją polskości.
Co było przyczyną, że powstańczy Rząd Narodowy podjął ryzyko walki zbrojnej? Sądzę, że przyczyną podstawową wybuchu Powstania Styczniowego i wszystkich innych powstań narodowych była utrata przez Polskę niepodległości. Naród pozbawiony możliwości decydowania o sobie, pozbawiony możliwości zaspokajania swych potrzeb materialnych i kulturalnych zawsze bardzo cierpi. To właśnie cierpienie, dyskryminacja, pogarda okazywana Polakom, rabunek gospodarczy państwa, narastający terror okupanta spowodowały wybuch powstania. Oczywiście były i inne przyczyny jak np. francuskie obiecanki-cacanki pomocy militarnej dla powstańców.
Powstanie przybrało charakter wojny partyzanckiej i w końcu 1864 roku upadło zakończone schwytaniem ks. gen. Stanisława Brzózki i jego egzekucji w Sokołowie Podlaskim. Czy powstanie przyniosło coś dla Polski pozytywnego? Myślę że tak. Wymienię tylko moim zdaniem najważniejsze pozytywne skutki Powstania Styczniowego:
Po pierwsze car rosyjski chcąc zniechęcić chłopów do udziału w powstaniu zniósł pańszczyznę, co w perspektywie 30-40 lat spowodowało powstanie kilku milionów nowych gospodarstw rolnych. Nowi właściciele gospodarstw murem stanęli w obronie swej własności, gdy bolszewicy napadli na Polskę w 1920 roku.
Po drugie upadek powstania spowodował niesamowity rozwój wspólnoty narodowej. Ból po przegranej i nienawiść do rosyjskiego okupanta scementowały naród Polski na długie lata. Gwałtowny rozwój zarówno w kraju jak i za granicą polskiej literatury, muzyki, malarstwa, pracy u podstaw spowodowały, że zrodziło się pokolenie Józefa Piłsudskiego, pokolenie które wywalczyło nam wolność.
Po trzecie sądzę, że gdyby nie było Insurekcji Kościuszkowskiej w 1794 r., Powstania Listopadowego w 1830 r., Powstania Poznańskiego w 1846 r., Powstania Krakowskiego w 1848 r. i wreszcie Powstania Styczniowego 1863 r., to dzisiaj nie mówilibyśmy i nie myśleli po polsku, już nie bylibyśmy Polakami.
Na ziemię Łukawicy spadły łzy niewinnych mieszkańców wsi, których wypędzono z ojcowizny na okrutną ziemię. Możemy sobie jedynie wyobrażać jak bardzo cierpieli głód, zimno, jaka zżerała ich tęsknota za ojczyzną, tracąc nadzieję na powrót do ojczyzny. To nieszczęście spotkało również inne miejscowości.
W ziemię Łukawicy i innych wsi wsiąkł również pot wielu pokoleń rolników polskich. Stowarzyszenie Pamięć i Tożsamość Skała zwraca się do was, abyście uczynili wszystko co możliwe, by wasze gospodarstwa stały się nowoczesne i dochodowe. Aby stały się atrakcyjnym miejscem pracy dla waszych synów i córek. Twórzcie dobre warunki do rozwoju nowych pokoleń Polaków. Zachęcamy was do aktywności przede wszystkim gospodarczej, społecznej, kulturalnej. To wasza ziemia, wywalczona krwią i potem i dlatego przede wszystkim wam polskim gospodarzom ma służyć.
Ziemie te w okresie powstania styczniowego należały do ziemianina Kazimierza Kobylańskiego, znanego dowódcy powstańczego, który poległ 4 XI 1863 roku pod Miednią. .Kolonię, w kształcie koła o średnicy około dwóch kilometrów, założyli osadnicy wojskowi po wojnie z bolszewikami w 1920 roku. Działki o powierzchni kilkunastu hektarów nabyli od rządu za dogodne raty. Budynki każdy postawił na swojej działce po zewnętrznej stronie tak, że prawie wszystkie były w zasięgu wzroku. Żyli zgodnie, wzajemnie sobie pomagając zarówno w budowie zabudowań jak i pracach polowych. Czytaj dalej „Sybiracy”
I to byłoby wszystko. Iluż takich Nemedyków kręciło się w małych miasteczkach, zajmowało się handlem, furmaństwem, lichwą, świętowało szabas, szanowało rabinów, czytało Torę. Nie pozostał po nich żaden ślad, tylko zwalone macewy, porośnięte zielskiem. Z nostalgią pisał o tym Antoni Słonimski
„Nie masz już, nie masz w Polsce żydowskich miasteczek…
próżno byś szukał w domach zapalonych świeczek
i śpiewu nasłuchiwał w drewnianej bożnicy
Znikły resztki ostatnie,
żydowskie łachmany,
krew piaskiem przysypano,
ślady uprzątnięto.
już nie ma tych miasteczek,
gdzie biblijne pieśni wiatr łączył z polską piosnka
i słowiańskim żalem…”
Może więc warto, abyśmy czasami, gdy na przykład wygodnie będziemy jechać autobusem do Choroszczy, zdali sobie sprawę z tego, iż nie od nas zaczęła się historia naszego miasta i nie na nas się skończy. A my jesteśmy tylko żwirem historii, pyłem w dziejach ludzkości.
Stanisława Szczepaniak
Dziennik Urzędowy
Woj. Białostockiego Nr 12/1926
Połączenia samochodowe.
Województwo Białostockie Okręgowa Dyrekcja Robót Publicznych
podaje do wiadomości:
A.
Urząd Wojewódzki ( O. D. R. P. ) udzielił dn. 30. VII 1926 r. L. 6913 p. p. Nemedykowi Efroimowi i S-ce z Choroszczy na okres do dn. 1 lipca 1927 r. koncesji na uruchomienie i utrzymanie komunikacji zaprzęgowej osob. między miastem Białystok a miastem Choroszcz według umieszczonego rozkładu jazdy i taryfy:
ROZKŁAD JAZDY
———————————————————————————
godz. klm. miasto klm. godz.
———————————————————————————
18 odjazd 0 Białystok 15 przyjazd
20 przyjazd 15 Choroszcz 0 odjazd 7 –ma
TARYFA PRZEWOZOWA
———————————————————————————————-
Przestrzeń od do klm. dorośli dzieci
Kilometry Białystok 1 13 gr. 6.5 gr
Choroszcz 15 2 zł 1 zł
Bagaż do 5 kg bezpłatnie. Urzędnicy i funkcjonariusze państwowi z legitymacją płacą połowę taryfy osób dorosłych.
Miasto Choroszcz położone 14 km od Białegostoku liczyło 2405 mieszkańców, posiadało: magistrat, kościół rzymsko – katolicki, ewangelicki, cerkiew, synagogę. W mieście swoją siedzibę miała gmina wraz z przynależnymi miejscowościami: Kruszewem, Rogowem, Topolami, Trypuciami, Żółtkami, Fabryką Sukna. Największymi posiadaczami ziemskimi byli wówczas: Hryniewicz Stanisław z Markowszczyzny – 1143 ha, Sarosiek Bronisław – 140 ha, Aborowicz Maria z Ogrodnik – 120 ha, Rutkowski Henryk z Zalesian – 54 ha.
Burmistrzem był wówczas Stanisław Turecki. W mieście dwa razy do roku odbywały się jarmarki: 19 marca i 1 października. Funkcjonowała Ochotnicza Straż Pożarna. Nad zdrowiem mieszkańców czuwali: dr Witold Drozdowski, felczer J. Harasimowicz, dentyści – Bakauszyn, Goldsztejn, Lichtensztejn. Akuszerką była pani T. Mieszczaniec, aptekarzem Lichtensztejn.
Bardzo rozwinięta była sieć usług i handlu. Odnotowano następujące nazwiska: fryzjerzy – E. Biegun, N. Giercyk, R. Rubinsztejn, galanteria – A. Goldberg, kamasznik – W. Kagan, artykuły kolonialne – K. Ćwikielnik, Ebernsztejn, Gierszowicz, Grynszpan, Kopelowicz, Kureberg, Kuszner, Lewin, Raczkowski, kowale – L. Góralnik, L. Rzepa, krawcy – C. Dubrowski, J. Furman, K. Nierodzik, młyn – Fiszer, wiatrak – Kostomłocki, murarze – A. Burszwiczewicz, L. Gąsecki, zakłady ogrodnicze – A. Murowicew, Bracia Woźniak, owocarnie – L. Rogowska, S. Rogowski, piekarnie – Borszczewski, Calewicz, Mendelewicz, piwiarnie – K. Książewicz, Sadowska, Restauracja – Karwacka, rzeźnicy – S. Jarocki, J. Lebiedziński, skóry – Kagan, stolarze – Bajer, Gogol, Klinowicz, ślusarze – Naokowicz, Wierzbicki, Zawadzki, wyroby tytoniowe – M. Kopelowicz, wódki i likiery – Towarska, zegarmistrz – A. Jodzio.
Poniżej zdjęcie z 1934 roku.
” Z początku 1919 roku, po wejściu bolszewików do Wilna przyszły czasy straszne. Pojawiły się bandy bolszewików złożone z brudnych dzikusów o potwornych gębach, w łachmanach i baranich czapkach, z nożami w zębach i brylantowymi pierścieniami na palcach. Nikt nie był pewny życia, nikt nie wiedział za co i kiedy przyjdą go aresztować, o co oskarżyćmogą. Wprawdzie i za carskich czasów nieobliczalna samowola przewodziła prawu, ale do samowoli łotrów w złotych galonach ludnośćzdążyła przywyknąć. Samowola łachmaniarzy była nowością i przez to musiało już budzić grozę.Tym większe zaś robiła przygnębienie, że rząd bolszewików nadszedł na Wilno w chwili gdy miasto największych geniuszów i bohaterów Polski wyciągało z tęsknotą ręce ku Warszawie pewne, że lada chwila pomoc od niej i ratunek nadejdzie…”
Z innych wspomnień warto jeszcze przytoczyć fragment książki z roku 1924 „Białe róże” – Heleny Zakrzewskiej :
„Cały trawnik zaroił się od bolszewików, rozchwytujących wyrzucane z domu przedmioty…”Ty, pamieszczyca!” – zawołał jeden trzymając w ręku tubkę z pastą do zębów. „Czto eto takoje?” – To pasta do zębów, tym myje się zęby, ot tak. – odrzekła dziewczyna. Bolszewik oglądał tubkę nie mogąc znaleźć w niej otworu. Dziewczyna wyciągnęła rękę, wzięła tubkę, odkręciła przykrywkę i wycisnęła drabowi na rękę pasmo białej pasty. Ów roześmiał się hałaśliwie, zabawka bardzo mu się spodobała.Zlizał pastę z brudnej ręki, mlasnął językiem z zachwytu i resztę pasty wycisnął sobie prosto do ust. „A czto eto?” – To woda kolońska – odparła dziewczyna.”Ach, adiekołon, znaju, znaju” – ucieszył się bolszewik po czym długim haustem wychylił ją do dna.”
Te literackie przykłady mające dzisiaj pozór groteski, były w rzeczywistości odzwierciedleniem ponurej, prymitywnej rzeczywistości z jaką przyszło nam, Polakom się zmierzyć w tych trudnych czasach. Warto o tym pamiętać
Stanisława Szczepaniak
Po raz pierwszy w życiu dane mi było taki list czytać. Swą treścią i powagą tematów zrobił na mnie tak duże wrażenie, że często wracam do niego myślą. Te czułe słowa do żony i rodziny, słowa troski o zdrowie, byt i bezpieczeństwo najbliższych. Ani słowa skargi na swój żołnierski los. Nawet nie próbuję zgadywać ile łez wyschło na tym liście. Cóż można dla niego i dla innych ofiar tej zbrodni zrobić? Bez wątpienia można się za nich modlić. Za kpt. Józefa Świrniaka zamordowanego strzałem w tył głowy przez rosyjskich zbrodniarzy w Katyniu w kwietniu 1940 roku i za kpt Józefa Świrniaka, który poniósł śmierć po aresztowaniu przez gestapo w kwietniu 1944 roku w Białymstoku. Czytaj dalej „Tobie Polsko – Bracia Świrniak”